Niewielki budynek stojący przy ul. Leśnej łatwo przeoczyć, jeśli Ciechocinek zwiedza się głównie od tężni do Parku Zdrojowego. A szkoda, bo jego historia jest wyjątkowo przewrotna. Dworek Prezydenta RP powstał z myślą o Ignacym Mościckim. Ukończono go, urządzono i oficjalnie otwarto. Tyle że prezydent, dla którego wszystko przygotowano, już nigdy do Ciechocinka nie przyjechał. Potem budynek miał jeszcze wiele żyć – był państwową rezydencją, siedzibą niemieckich służb okupacyjnych, placówką naukową, a przez lata nawet przedszkolem.
Zaczęło się od miesięcznego pobytu prezydenta
Ignacy Mościcki pojawił się w Ciechocinku w 1932 roku. Przyjechał w związku z otwarciem nowego kąpieliska, ale nie była to krótka, protokolarna wizyta. Prezydent został w uzdrowisku na dłużej i spędził tutaj około miesiąca. Mieszkał w Domu Zdrojowym.
Ciechocinek najwyraźniej zrobił na nim dobre wrażenie. Wkrótce zaczęto myśleć o przygotowaniu dla głowy państwa własnego miejsca pobytu – spokojniejszego niż obiekt hotelowy, bardziej prywatnego i odpowiedniego do dłuższych wizyt.
Pod przyszłą rezydencję wybrano teren przy dzisiejszej ul. Leśnej, w sąsiedztwie sosnowej zieleni. Nie chodziło o monumentalny pałac ani rozbudowaną siedzibę władzy. Nowy obiekt miał mieć raczej charakter kameralnej rezydencji wypoczynkowej. Sam budynek datowany jest na lata 1932–1933.
Rezydencja była gotowa. Prezydent już nie wrócił
Dworek zaprojektowano w formie nawiązującej do architektury klasycystycznej – bez nadmiernego przepychu, ale wystarczająco reprezentacyjnie, by mógł służyć głowie państwa. Uroczyste otwarcie i poświęcenie obiektu odbyło się 2 lipca 1933 roku.
W teorii wszystko było więc gotowe na kolejne pobyty Ignacego Mościckiego. W praktyce stało się odwrotnie. Prezydent po 1932 roku do Ciechocinka już nie wrócił i w przygotowanym dla niego dworku nigdy nie zamieszkał.
To jeden z tych historycznych paradoksów, które sprawiają, że budynek jest ciekawszy niż sama jego architektura. Prezydencka rezydencja rozpoczęła działalność bez prezydenta, dla którego ją przygotowano. Nie oznaczało to jednak, że stała pusta.
Piłsudski pojawił się tu tylko na jedną noc
W okresie międzywojennym dworek służył przedstawicielom najwyższych władz państwowych. Wśród jego gości znalazł się Józef Piłsudski. Marszałek spędził tu w 1934 roku jedną noc. Latem 1939 roku w budynku wypoczywała również Maria Dąbrowska.
Ten spokojny rozdział nie trwał długo. Kilka tygodni później wybuchła II wojna światowa. Podczas niemieckiej okupacji dworek został zajęty przez Gestapo. Od tej chwili przez kolejne dekady przeznaczenie budynku zmieniało się wielokrotnie. Jego przedwojenna funkcja stopniowo stawała się tylko wspomnieniem.
Po wojnie naukowcy, urzędy i w końcu… przedszkole
Po 1945 roku obiekt pozostawał początkowo związany z administracją państwową. Do 1952 roku znajdował się w gestii Kancelarii Prezydenta RP. Po zniesieniu urzędu prezydenta przeszedł pod Kancelarię Rady Państwa.
Następnie znalazł się w rękach uzdrowiska. W dawnych prezydenckich pomieszczeniach działał Ośrodek Badawczo-Naukowy Kliniki Laryngologicznej Akademii Medycznej w Warszawie.
Później zmieniał gospodarzy razem z kolejnymi reorganizacjami administracji. W 1967 roku przejęła go Wojewódzka Rada Narodowa w Bydgoszczy, a po reformie administracyjnej z 1975 roku – władze wojewódzkie we Włocławku. Najbardziej zaskakujący etap przyszedł jednak później. Na początku lat 80. budynek trafił do władz Ciechocinka. Zamiast reprezentacyjnej rezydencji urządzono w nim przedszkole.
Przez około dwadzieścia lat do pomieszczeń zaprojektowanych kiedyś z myślą o głowie państwa codziennie przychodziły dzieci. Patrząc na historię obiektu z dzisiejszej perspektywy, trudno znaleźć lepszy przykład tego, jak całkowicie może zmienić się funkcja jednego budynku.
Powrót do prezydenckiej historii nastąpił dopiero w XXI wieku
Przedszkole wyprowadziło się z dworku w 2001 roku. Wtedy pojawił się pomysł, aby nawiązać do pierwotnego przeznaczenia obiektu. Ciechociński samorząd zaproponował przekazanie budynku Kancelarii Prezydenta RP. Pomysł został zrealizowany, a dawną rezydencję poddano gruntownemu remontowi.
Ponowne otwarcie odbyło się 2 maja 2003 roku. Dworek nie stał się jednak zamkniętym domem wypoczynkowym dla kolejnych prezydentów. Otrzymał znacznie bardziej publiczną funkcję. Dziś jest ośrodkiem informacyjno-edukacyjnym Kancelarii Prezydenta RP. Organizowane są tu wystawy, spotkania oraz wydarzenia związane z historią państwa i urzędu prezydenckiego.
Część ekspozycji przypomina również Ignacego Mościckiego – człowieka, od którego wizyty rozpoczęła się cała historia tego miejsca.
Można zobaczyć go od środka
Dworek nie jest obiektem przeznaczonym wyłącznie do oglądania zza ogrodzenia. W wyznaczonych terminach jest udostępniany zwiedzającym. Ponieważ zasady wejścia mogą się zmieniać, przed wizytą najlepiej sprawdzić aktualne informacje publikowane przez miasto lub Kancelarię Prezydenta RP. Wnętrza nie mają rozmachu pałacowej rezydencji. Budynek od początku był stosunkowo niewielki. Znajdują się w nim między innymi przestrzenie wystawowe i konferencyjne, biblioteka oraz pomieszczenia wykorzystywane podczas spotkań.
Dworek jest chronionym zabytkiem – figuruje zarówno w rejestrze, jak i w ewidencji zabytków. Narodowy Instytut Dziedzictwa klasyfikuje go jako neoklasycystyczny, ceglany dwór z lat 1932–1933.
Budynek, któremu historia napisała zupełnie inny scenariusz
Dworek Prezydenta RP łatwo potraktować jako jeszcze jeden zabytkowy budynek uzdrowiska. Jego znaczenie leży jednak przede wszystkim w kolejnych funkcjach, jakie pełnił.
Powstał dla Ignacego Mościckiego, ale Mościcki nigdy w nim nie zamieszkał. Nocował tu Piłsudski. Później przyszła wojna i Gestapo. Po wojnie były administracja państwowa, działalność naukowa i samorząd. W końcu przez lata działało tu zwyczajne przedszkole. Dopiero po niemal siedemdziesięciu latach od otwarcia budynek ponownie znalazł się pod opieką Kancelarii Prezydenta RP.
I chyba właśnie to jest w jego historii najciekawsze. Dworek miał być miejscem wypoczynku jednego prezydenta, a zamiast tego stał się świadkiem kilku zupełnie różnych epok polskiej historii.
Źródła
Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej – materiały dotyczące Dworku Prezydenta RP w Ciechocinku i historii jego funkcjonowania.
Narodowy Instytut Dziedzictwa – Zabytek.pl, karta Dworku Prezydenta RP w Ciechocinku.
Urząd Miejski w Ciechocinku – materiały dotyczące historii Dworku Prezydenta RP oraz aktualnych zasad zwiedzania.