Haolong od A do Z. Kolczasty roślinożerca z chińskiej kredy

W skamieniałości sprzed około 125 milionów lat paleontolodzy odnaleźli struktury skóry zachowane z niezwykłą dokładnością. Pod mikroskopem rozpoznali nawet pozostałości odpowiadające jądrom komórek naskórka. Znalezisko pochodzi z Chin i należy do młodego dinozaura nazwanego Haolong dongi. Zwierzę mierzyło niespełna dwa i pół metra, żywiło się roślinami i miało na ciele liczne drobne kolce. Badania opublikowane w lutym 2026 roku wykazały, że nie przypominały one ani piór, ani kostnych wyrostków znanych u opancerzonych dinozaurów.

W skamieniałych kolcach rozpoznano ślady komórek skóry

6 lutego 2026 roku międzynarodowy zespół kierowany przez Jiandonga Huanga opublikował w czasopiśmie „Nature Ecology & Evolution” wyniki badań wyjątkowo dobrze zachowanego szkieletu dinozaura z Chin. Największym odkryciem nie były jednak same kości. Przy szkielecie przetrwały fragmenty skóry z drobnymi wyrostkami, których wewnętrzną budowę można było przeanalizować niemal na poziomie komórkowym.

Naukowcy wykorzystali tomografię rentgenowską, mikroskopię elektronową oraz badania histologiczne cienkich przekrojów skamieniałych tkanek. W obrębie kolców rozpoznali wielowarstwową strukturę naskórka, w tym zachowane w postaci skamieniałości keratynocyty, czyli główny rodzaj komórek naskórka.

Zachowały się również struktury odpowiadające ich jądrom komórkowym. Nie oznacza to, że komórki przetrwały w żywej postaci ani że odnaleziono nienaruszone DNA. Skamieniałość zachowała mineralny zapis niezwykle drobnych elementów dawnej tkanki.

Młody dinozaur mierzył 2,45 metra długości

Szczątki Haolong dongi odkryto w prowincji Liaoning w północno-wschodnich Chinach, w osadach formacji Yixian. Należą one do wczesnej kredy i liczą około 125 milionów lat. Szkielet oznaczony numerem AGM 16793 zachował się niemal kompletny, a wiele kości pozostało we wzajemnym połączeniu. Jego długość wynosi około 2,45 metra. Okaz znajduje się w zbiorach Anhui Geological Museum w mieście Hefei.

Badania wykazały, że zwierzę nie osiągnęło jeszcze pełnej dojrzałości. Nie można więc na podstawie tego jednego szkieletu dokładnie określić maksymalnej długości ani masy dorosłych haolongów. Dinozaur należał do iguanodontów, rozległej grupy roślinożernych dinozaurów ptasiomiednicznych. Analiza jego budowy wskazała na przynależność do wczesnych przedstawicieli hadrozauroidów, czyli linii obejmującej również późniejsze dinozaury kaczodziobe.

Ogon pokrywały tarczki, a tułów drobne kolce

Skóra haolonga różniła się od tego, co wcześniej rozpoznano u wielu innych iguanodontów. Na poszczególnych częściach ciała występowały trzy wyraźnie odmienne rodzaje struktur.

Na ogonie zachowały się duże łuski tarczkowate. W niektórych jego partiach zachodziły one na siebie, natomiast w innych występowały łuski ułożone bez takiego nakładania. W okolicach szyi, klatki piersiowej i bioder znajdowały się drobniejsze łuski o zaokrąglonych lub wielokątnych kształtach.

Pomiędzy nimi występowały liczne, skierowane ku tyłowi kolce. W niektórych fragmentach skóry badacze rozpoznali około trzech do pięciu takich wyrostków na centymetr kwadratowy. Większość była bardzo mała i mierzyła zaledwie kilka milimetrów. Występowały jednak również większe struktury, a najdłuższa z zachowanych osiągała około 4,4 centymetra.

Oznacza to, że rzeczywisty haolong niekoniecznie przypominał zwierzę najeżone wielkimi kolcami. Wiele z nich mogło być trudno dostrzegalnych z większej odległości. Dopiero dokładna analiza skamieniałości ujawniła ich niezwykłą budowę.

Kolce miały rurkowatą budowę, ale nie przypominały piór

Badania przekrojów wykazały, że kolce haolonga miały wydłużony, rurkowaty kształt. Ich zewnętrzną część tworzyła zrogowaciała warstwa naskórka, pod którą znajdowały się kolejne warstwy komórek. Charakterystycznym elementem kolców był porowaty rdzeń związany ze skórą właściwą. Nie miały one kostnego szkieletu ani struktury właściwej dla piór.

Różniły się również od kolców występujących u współczesnych jaszczurek. Odkrycie ma znaczenie dla badań nad ewolucją pokrycia ciała dinozaurów. Wcześniej znano zarówno skamieniałe łuski, jak i różnego rodzaju struktury pióropodobne.

Przykładowo u beipiaozaura, wczesnego krewnego terizinozaura, zachowały się ślady włóknistych struktur pióropodobnych. Kolce haolonga reprezentowały jednak inną konstrukcję. Ich odkrycie wskazuje, że ewolucja skóry dinozaurów była bardziej zróżnicowana, niż sugerował prosty podział na zwierzęta łuskowate i upierzone.

Kolce mogły utrudniać ataki drapieżników

Autorzy badania z 2026 roku uznali funkcję obronną za najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie obecności kolców. Haolong był roślinożercą żyjącym w środowisku, w którym występowały również niewielkie drapieżne teropody. Liczne sztywne wyrostki mogły utrudniać schwytanie, ugryzienie lub połknięcie młodego osobnika.

Badacze porównali możliwe działanie tych struktur do kolców współczesnych jeżozwierzy. Nie oznacza to jednak, że miały identyczną budowę czy skuteczność. Nie odkryto bezpośrednich dowodów potwierdzających, że kolce uratowały konkretnego haolonga przed atakiem.

Rozważano również udział w regulowaniu temperatury ciała albo odbieraniu bodźców z otoczenia. Na razie żadna z tych dodatkowych funkcji nie została jednoznacznie potwierdzona. Dinozaury roślinożerne wykształcały bardzo różne sposoby ochrony. Znacznie później występował między innymi triceratops, którego głowę uzbrajały trzy rogi i rozbudowana kostna kryza. Haolong mógł korzystać z zupełnie innego rodzaju zabezpieczenia, związanego przede wszystkim ze skórą.

Nie wiadomo, czy dorosłe haolongi również miały kolce

Dotychczas poznany okaz reprezentuje młode zwierzę. To ogranicza możliwości odtworzenia wyglądu dorosłych osobników. Nie wiadomo, czy kolce pozostawały na ciele przez całe życie, zwiększały rozmiary podczas dorastania, czy stopniowo zanikały. Brakuje również danych pozwalających określić naturalne ubarwienie haolonga.

Nie znamy jego dokładnej diety, sposobu rozmnażania ani zachowań społecznych. Przynależność do roślinożernych iguanodontów pozwala wnioskować o ogólnym sposobie odżywiania, ale nie wskazuje konkretnych gatunków roślin, które zjadał. Nowe skamieniałości, szczególnie większych osobników, mogłyby wyjaśnić, czy charakterystyczne kolce były cechą całego gatunku, czy przede wszystkim młodych dinozaurów.

Chińskie osady zachowały wyjątkowe szczegóły skóry

Formacja Yixian jest częścią zespołu osadów, z których pochodzą słynne skamieniałości bioty Jehol. Wczesnokredowy krajobraz północno-wschodnich Chin obejmował jeziora, obszary leśne i tereny związane z działalnością wulkaniczną. Drobnoziarniste osady sprzyjały zachowywaniu delikatnych tkanek. Z tego regionu pochodzą liczne skamieniałości opierzonych dinozaurów, wczesnych ptaków, ssaków, ryb i roślin.

Takie warunki występowały stosunkowo rzadko. W wielu miejscach świata po dinozaurach pozostały jedynie kości, zęby lub ślady stóp. Dobrym przykładem są dinozaury z terenów dzisiejszej Polski, których obecność dokumentują przede wszystkim kopalne tropy.

Nie znamy dokładnych okoliczności śmierci haolonga ani procesu, który pozwolił zachować jego skórę w tak wyjątkowym stanie. Wiadomo jednak, że mineralizacja tkanek umożliwiła przetrwanie szczegółów znacznie drobniejszych niż struktury widoczne gołym okiem.

Nazwa upamiętnia chińskiego paleontologa

Nazwa Haolong nawiązuje do charakterystycznych kolców i bywa tłumaczona jako „kolczasty smok”. Epitet gatunkowy dongi nadano na cześć Donga Zhiminga, chińskiego paleontologa żyjącego w latach 1937–2024, który odegrał ważną rolę w badaniach nad dinozaurami Azji.

Nowy gatunek został formalnie opisany w 2026 roku przez zespół naukowców z Chin, Belgii, Francji i innych krajów. W badaniach uczestniczyli specjaliści od paleontologii kręgowców, anatomii skóry i obrazowania mikroskopowego.

Odkrycie haolonga pokazało, że skamieniałość jednego młodego osobnika może dostarczyć informacji wykraczających daleko poza rekonstrukcję jego sylwetki. Zachowane na poziomie komórkowym struktury naskórka i niezwykłe kolce dostarczyły nowych danych o ewolucji skóry dinozaurów ptasiomiednicznych.

Źródła

1. Huang J., Wu W., Mao L. i in. (2026), Cellular-level preservation of cutaneous spikes in an Early Cretaceous iguanodontian dinosaur, „Nature Ecology & Evolution”, t. 10, s. 203–210. DOI: 10.1038/s41559-025-02960-9.
2. Xu X., Tang Z.-L., Wang X.-L. (1999), A therizinosauroid dinosaur with integumentary structures from China, „Nature”, t. 399, s. 350–354. DOI: 10.1038/20670.
3. Zhou Z. (2014), The Jehol Biota, an Early Cretaceous terrestrial Lagerstätte: new discoveries and implications, „National Science Review”, t. 1, nr 4, s. 543–559. DOI: 10.1093/nsr/nwu055.
4. Institute of Natural Sciences, Belgium (2026), “Spiny dragon” reveals hidden secrets of dinosaur skin after 125 million years, opracowanie dotyczące odkrycia, budowy skóry i możliwych funkcji kolców haolonga.
5. Anhui Geological Museum (2026), 1.25亿年前完美保存的禽龙化石现身 揭秘恐龙皮肤衍生物演化新路径, opracowanie muzealne dotyczące okazu typowego Haolong dongi, jego anatomii i badań mikroskopowych.