Gongshuilong od A do Z. Kaczodzioby z żaglem na ogonie

Nie zachował się kompletny szkielet tego dinozaura, ale wystarczyło dziesięć połączonych kręgów ogonowych, by paleontolodzy dostrzegli coś niezwykłego. Wyrostki kostne tych kręgów były wyjątkowo długie i mogły podtrzymywać wysoką strukturę przypominającą żagiel. Szczątki znaleziono w południowych Chinach, wśród skał pochodzących z późnej kredy. W marcu 2026 roku zwierzę otrzymało nazwę Gongshuilong fanwei i zostało zaliczone do dinozaurów kaczodziobych. Jego odkrycie dostarczyło również nowych argumentów w dyskusji o pochodzeniu i rozprzestrzenianiu się tych roślinożerców.

W południowych Chinach znaleziono nieznanego hadrozauryda

Okolice miasta Ganzhou w prowincji Jiangxi od lat dostarczają paleontologom skamieniałości dinozaurów. W czerwonych piaskowcach formacji Lianhe zachowały się kości zwierząt żyjących około 70 milionów lat temu. Osady powstawały w środowisku rzecznym, na terenach, które okresowo mogły być zalewane wodą.

Wśród odnalezionych szczątków znajdowały się fragmenty czaszek, żuchw, kręgosłupa oraz kości kończyn. Większość nie była ze sobą połączona, dlatego początkowo trudno było ustalić, ile zwierząt reprezentuje całe znalezisko. Szczegółowe porównania pozwoliły przypisać materiał do jednego rodzaju dinozaura, reprezentowanego przez co najmniej dwa osobniki.

Nowy gatunek opisali Han Yao i współpracownicy w artykule opublikowanym 30 marca 2026 roku w „Journal of Systematic Palaeontology”. Za okaz typowy uznano niemal kompletną prawą kość zębową żuchwy, oznaczoną numerem BGS-JX F001-1. Gongshuilong został tym samym pierwszym formalnie nazwanym rodzajem hadrozauryda odkrytym w południowych Chinach.

Ogon miał wyrostki ponad osiem razy dłuższe od wysokości kręgów

Najbardziej charakterystyczne szczątki gongshuilonga nie pochodziły z głowy ani kończyn. Paleontolodzy znaleźli dziesięć połączonych kręgów z tylnej części ogona. Ich wyrostki kolczyste były wyjątkowo wydłużone, lekko zakrzywione i skierowane ukośnie ku górze oraz do tyłu.

U niektórych kręgów stosunek długości wyrostka do wysokości jego trzonu wynosił około 8,5. To proporcje wyraźnie odbiegające od obserwowanych u innych znanych dinozaurów kaczodziobych. Kości tworzyły podstawę wysokiej konstrukcji, która za życia zwierzęcia mogła przypominać żagiel.

Podobne rozwiązania anatomiczne pojawiały się u dinozaurów należących do odległych grup ewolucyjnych. Najsłynniejszym przykładem pozostaje spinozaur z ogromnym żaglem na grzbiecie. U gongshuilonga wydłużone wyrostki znajdowały się jednak w tylnej części ogona, a nie wzdłuż tułowia.

Nie oznacza to, że oba zwierzęta były blisko spokrewnione. Spinozaur należał do drapieżnych teropodów, natomiast gongshuilong był roślinożernym dinozaurem ptasiomiednicznym. Podobieństwo dotyczyło przede wszystkim obecności wydłużonych wyrostków kręgowych.

Nie wiadomo, jak wyglądał żagiel za życia dinozaura

Zachowane kości pozwalają odtworzyć układ wyrostków, ale nie pokazują dokładnego kształtu otaczających je tkanek. Nie znaleziono skóry, która pozwoliłaby określić grubość, powierzchnię czy barwę tej konstrukcji.

Jedna z możliwości zakłada, że wyrostki podtrzymywały rozciągniętą powierzchnię skórną. Taki żagiel mógł służyć do komunikacji między osobnikami, na przykład podczas zachowań godowych lub rozpoznawania przedstawicieli własnego gatunku. Rozważana jest również jego rola w regulowaniu temperatury ciała. Są to jednak hipotezy. Nie wiadomo, czy struktura była cienka, czy zawierała znaczną ilość tkanek miękkich. Trudno też ocenić, jak wpływała na ruchy ogona. Dopiero kolejne skamieniałości i analizy biomechaniczne mogą pomóc w wyjaśnieniu jej funkcji.

Roślinożerca z rozbudowanym uzębieniem

Gongshuilong należał do rodziny Hadrosauridae, której przedstawicieli powszechnie nazywa się dinozaurami kaczodziobymi. W obrębie tej rodziny zaliczono go do podrodziny Saurolophinae oraz grupy Brachylophosaurini.

Hadrozaurydy wyróżniały się szeroką przednią częścią pyska i rozbudowanymi bateriami zębowymi. Liczne zęby tworzyły powierzchnie umożliwiające rozdrabnianie roślin. U gongshuilonga rozpoznano między innymi charakterystyczne grzbiety biegnące przez korony zębów żuchwy oraz drobne ząbkowanie ich krawędzi.

Nie znamy konkretnego jadłospisu tego gatunku. Budowa szczęk wskazuje jednak, że był przystosowany do odżywiania się roślinnością. Pod tym względem przypominał inne duże dinozaury roślinożerne późnej kredy, choć jego aparat zębowy różnił się od uzębienia chociażby triceratopsa.

Długość gongshuilonga szacuje się na około siedem metrów. Wartość ta wynika z porównania zachowanych kości z innymi hadrozaurydami, ponieważ nie odnaleziono całego szkieletu jednego osobnika. Nie ustalono również dokładnej masy zwierzęcia. Prawdopodobnie mógł poruszać się na dwóch lub czterech kończynach, podobnie jak inni przedstawiciele tej rodziny. Szczegóły jego postawy i proporcji ciała pozostają jednak częściowo odtworzone na podstawie pokrewnych gatunków.

W kredowym Ganzhou żyły także inne dinozaury

Obszar dzisiejszej prowincji Jiangxi w późnej kredzie zajmowały rozległe systemy rzeczne i równiny zalewowe. W takim krajobrazie mogły występować zróżnicowane zbiorowiska roślin, stanowiące pożywienie dużych roślinożerców.

Z osadów regionu znane są skamieniałości teropodów, krokodylomorfów, żółwi, jaszczurek oraz ssaków. Szczególne miejsce wśród odkryć zajmują jaja dinozaurów. W formacji Lianhe znaleziono między innymi skamieniałe jaja, które badacze ostrożnie wiążą z dromeozaurydami, czyli grupą drapieżnych teropodów.

Nie ma jednak dowodów, że wszystkie zwierzęta znane z okolic Ganzhou spotykały się ze sobą. Poszczególne skamieniałości mogą pochodzić z różnych odcinków czasu, a ich wspólne występowanie w regionie nie oznacza identycznego środowiska życia. Nie wiemy też, czy gongshuilongi tworzyły stada, jak opiekowały się młodymi ani jak wyglądały ich zachowania obronne. Rekonstrukcje przedstawiające grupy tych zwierząt pozostają więc częściowo dziełem wyobraźni paleontologicznych ilustratorów.

Odkrycie wpłynęło na badania pochodzenia dinozaurów kaczodziobych

Gongshuilong okazał się bliskim krewniakiem wulagazaura, znanego ze skamieniałości odkrytych w północno-wschodnich Chinach. Obydwa rodzaje zaliczono do Brachylophosaurini, grupy obejmującej również dinozaury występujące w Ameryce Północnej. Badacze porównali 65 taksonów na podstawie 346 cech anatomicznych. Wyniki pozwoliły określić miejsce nowego gatunku w drzewie ewolucyjnym hadrozaurydów, a następnie przeanalizować geograficzne pochodzenie jego krewniaków.

Wcześniejsze badania często wskazywały Amerykę Północną jako obszar, z którego wywodzili się przedstawiciele Saurolophinae. Uwzględnienie gongshuilonga zwiększyło prawdopodobieństwo scenariusza zakładającego azjatyckie korzenie tej linii lub części jej przedstawicieli.

Nie oznacza to jednak rozstrzygnięcia sporu. Wyniki nadal dopuszczają pochodzenie północnoamerykańskie. Nowe odkrycie pokazuje przede wszystkim, jak istotne dla rekonstrukcji dawnych migracji są skamieniałości znajdowane poza najlepiej poznanymi stanowiskami.

Nazwa nawiązuje do rzeki Gong i niezwykłego ogona

Nazwa rodzajowa Gongshuilong pochodzi od rzeki Gong, przepływającej w pobliżu stanowiska, oraz chińskiego słowa long, oznaczającego smoka. Epitet gatunkowy fanwei odnosi się do żaglowatego ogona.

Ten fragment szkieletu wyróżnia gongshuilonga spośród innych hadrozaurydów. W ewolucji dinozaurów ogony przybierały rozmaite formy: u diplodoka były niezwykle długie i silnie zwężały się ku końcowi, u niektórych ankylozaurów kończyły się kostną buławą, a u gongshuilonga tylne kręgi podtrzymywały wysoką konstrukcję.

Na razie wiadomo, jak wyglądały tworzące ją kości. Jej pełny kształt pozostaje nieznany. Odkrycie kolejnych fragmentów ogona, szczególnie ze śladami tkanek miękkich, mogłoby wyjaśnić, czy za życia zwierzęcia rzeczywiście przypominał on wysoki żagiel.

Źródła

1. Yao H., Qiu W., Yu J. i in. (2026), A new saurolophine hadrosaurid (Dinosauria: Ornithopoda) from the Upper Cretaceous of South China, providing further support for the possible Asian origin of Brachylophosaurini, „Journal of Systematic Palaeontology”, t. 24, nr 1, artykuł 2635569. DOI: 10.1080/14772019.2026.2635569.
2. China University of Geosciences, Wuhan (2026), 自带“帆状尾巴”！地大科研团队发现鸭嘴龙类新恐龙, komunikat naukowy z 7 kwietnia 2026 roku dotyczący odkrycia Gongshuilong fanwei, jego budowy i pokrewieństwa.
3. Erickson G.M., Krick B.A., Hamilton M. i in. (2012), Complex dental structure and wear biomechanics in hadrosaurid dinosaurs, „Science”, t. 338, nr 6103, s. 98–101. DOI: 10.1126/science.1224495.
4. Prieto-Márquez A. (2010), Global historical biogeography of hadrosaurid dinosaurs, „Zoological Journal of the Linnean Society”, t. 159, nr 2, s. 503–525. DOI: 10.1111/j.1096-3642.2010.00642.x.
5. Wu R., Niu K., Zhang S. i in. (2024), A new ootype of putative dromaeosaurid eggs from the Upper Cretaceous of southern China, „Cretaceous Research”, t. 161, artykuł 105909. DOI: 10.1016/j.cretres.2024.105909.