Imię bohatera „Dragon Balla” jest znacznie starsze od mangi Akiry Toriyamy. W Japonii tak nazywa się również Króla Małp z chińskiej „Wędrówki na Zachód”. Na tym pokrewieństwo się nie kończy. Żeby je dostrzec, najlepiej wrócić do początku serii, gdy Goku poznaje Bulmę i rusza w drogę po smocze kule.
Chłopiec z ogonem w świecie kapsułek
Na pierwszych stronach „Dragon Balla” spotykają się postacie, które wydają się pochodzić z zupełnie różnych opowieści. Goku ma małpi ogon i kij, który potrafi się wydłużać. Bulma wnosi do tej przygody technikę, pojazdy i radar pozwalający odnaleźć smocze kule. W tym świecie ogromny przedmiot można schować w małej kapsułce, a w podróż wybrać się na latającej chmurze. Toriyama swobodnie łączy fantastykę z wynalazkami, bez potrzeby tłumaczenia każdego szczegółu.
Manga zaczęła ukazywać się w „Weekly Shonen Jump” w 1984 roku. Jej autor miał jednak do dyspozycji pomysł na przygodę znany na długo przed powstaniem „Dragon Balla”: podróż przez niebezpieczne krainy w towarzystwie istot o nadzwyczajnych zdolnościach. Znalazł go w „Wędrówce na Zachód”. Zmienił bohaterów, realia i powód wyprawy, zostawiając czytelnikom kilka rozpoznawalnych śladów pierwowzoru.
Do literackiej inspiracji dochodziło zamiłowanie Toriyamy do kina sztuk walki. Oglądał „Wejście smoka” z Bruce’em Lee i filmy Jackie Chana. Walki, treningi oraz humor oparty na ruchu pasowały do przygód, które chciał rysować. Chińska powieść i kino kung-fu należały do źródeł, z których powstał „Dragon Ball”, choć żadnego z nich nie da się uznać za wyjaśnienie całej serii.
Imię, kij i podróże na chmurze
Sun Wukong to chińskie imię Króla Małp. Te same znaki odczytuje się po japońsku jako Son Goku. Już samo imię mangowego bohatera odsyła więc do dawnej opowieści. Toriyama zachował też małpie cechy postaci, broń zmieniającą rozmiary oraz niezwykły środek transportu.
Jak dawno te motywy były obecne w Japonii, pozwala zobaczyć drzeworyt Kubo Shunmana z 1812 roku. Król Małp stoi na nim na chmurze i trzyma żelazną broń. W powieści broń mogła zmaleć do rozmiarów igły, a chmura pozwalała bohaterowi pokonywać wielkie odległości. Praca znajduje się dziś w zbiorach Smithsonian National Museum of Asian Art.
Król Małp był popularny w Japonii już w okresie Edo. Tamtejsi odbiorcy poznawali go dzięki przekładom, ilustracjom i adaptacjom jego przygód. Gdy Toriyama zaczynał swoją mangę, bohater od dawna funkcjonował już w japońskiej kulturze.
Kłopotliwy towarzysz pielgrzyma
Literacki Król Małp ma siłę, spryt i umiejętność przemiany, ale trudno oczekiwać od niego posłuszeństwa. Potrafi zakpić z przeciwnika, sprzeciwić się potężniejszym od siebie i sprowadzić na siebie nieszczęście własnym uporem. Buntuje się nawet przeciw porządkowi niebios. Dopiero później zostaje uczniem mnicha i pomaga mu dotrzeć do celu wyprawy.
Jego charakter daje opowieści zarówno sceny walki, jak i komediowe spięcia. Podróżni mogą liczyć na niezwykłe możliwości towarzysza, lecz muszą też mierzyć się z jego temperamentem. W tym połączeniu przygody, siły i psoty można dostrzec pokrewieństwo z humorem wczesnego „Dragon Balla”. Goku nie powtarza jednak biografii Sun Wukonga, a podobieństwa między nimi nie oznaczają, że każda postać mangi ma dokładny odpowiednik w powieści.
Prawdziwy mnich, fantastyczna wyprawa
Za podróżą opisaną w „Wędrówce na Zachód” stoi historyczne wydarzenie. W VII wieku buddyjski mnich Xuanzang wyruszył z Chin do Indii. Chciał poznawać nauki religijne i zdobywać teksty buddyjskie. Jego droga prowadziła przez Azję Środkową, góry i pustynie, szlakami łączącymi różne części kontynentu.
Przygody pielgrzyma z czasem obrosły legendą. „Wędrówka na Zachód”, czyli „Xiyou ji”, pochodzi z XVI wieku i jest tradycyjnie przypisywana Wu Cheng’enowi. Między wyprawą mnicha a powstaniem tej powieści upłynęły zatem stulecia. Xuanzang był rzeczywistą postacią, natomiast demony i nadprzyrodzeni towarzysze należą do literackiego świata.
Powieść czerpie z chińskich tradycji religijnych, łącząc wątki buddyjskie, taoistyczne i wierzenia ludowe. Obok przygód mieszczą się w niej satyra oraz alegoria. To bogatsza konstrukcja niż sama historia wojownika chroniącego pielgrzyma przed kolejnymi przeciwnikami.
Smocze kule zamiast świętych ksiąg
Toriyama wykorzystał dawną opowieść bardzo swobodnie. Jego bohaterowie nie wyruszają po buddyjskie teksty. Chcą zebrać siedem smoczych kul i przywołać smoka, który spełni życzenie. Ten cel pozwala przenosić akcję z miejsca na miejsce, poznawać kolejnych towarzyszy i stawiać na ich drodze przeszkody. Religijny sens pielgrzymki ustępuje przygodzie napędzanej pragnieniami postaci.
W miarę rozwoju mangi coraz więcej miejsca zajmują turnieje, trening i pojedynki. Goku dorasta, zdobywa doświadczenie i mierzy się z następnymi przeciwnikami. Związki z Królem Małp pozostają częścią jego pochodzenia jako postaci, ale coraz mniej mówią o dalszej fabule. W historii komiksów „Dragon Ball” zajmuje już własne miejsce, a jego świat rozwija się również w animacji i grach.
Yamcha dostaje szansę na inną historię
Po latach także przygody stworzone przez Toriyamę zaczęły dostarczać pomysłów innym autorom. W mandze „Odrodzony jako Yamcha” dragongarow LEE oddaje los znanego bohatera w ręce fana serii. Człowiek, który wcześniej śledził wydarzenia jako odbiorca, odradza się w ciele Yamchy. Wie, co powinno się wydarzyć, i próbuje wykorzystać tę przewagę.
Łukasz Augustyński w swojej recenzji „Odrodzonego jako Yamcha” zwraca uwagę na przyjemność rozważania własnych wyborów w takiej sytuacji. Czytelnik zna bohaterów, pamięta ich decyzje i może zastanawiać się, co sam zmieniłby na miejscu Yamchy. Podobnie jak znajomość Króla Małp pozwala wychwycić pomysły przetworzone przez Toriyamę, pamięć o „Dragon Ballu” pomaga dostrzec zmiany w tej alternatywnej przygodzie. Bohater mangi pamięta, co spotkało Yamchę w oryginale. Teraz sam musi zdecydować, które wydarzenia spróbuje zmienić.
Źródła
- „The Journey to the West”, przekład i opracowanie Anthony C. Yu, wydanie poprawione, tom I, University of Chicago Press, 2012 — wprowadzenie i rozdział 3.
- Giovanni Ruscica, „From China to the World: The main media pilgrimages of Sun Wukong and Son Gokū”, „Mutual Images Journal”, nr 10, 2021.
- Cotsen Children’s Library, Princeton University, „Monkey King Craze!”, 2016.
- Smithsonian National Museum of Asian Art, karta kolekcji „The Monkey King Sun Wukong”, Kubo Shunman, 1812.
- Dragon Ball Official Site, informacje o historii serii oraz „Weekly ☆ Character Showcase #238: Bulma from the Goku Training Arc!”.
- Nippon.com, „Remembering Legendary ‘Dragon Ball’ Creator Toriyama Akira”, 22 marca 2024.
- J.P.Fantastica, opis wydawniczy mangi „Dragon Ball: Odrodzony jako Yamcha”.