Dziś trudno wyobrazić sobie Ciechocinek bez Parku Zdrojowego. Stare drzewa, szerokie alejki, staw, Pijalnia Wód Mineralnych i Muszla Koncertowa tworzą miejsce, przez które przechodzą niemal wszyscy odwiedzający uzdrowisko. Ten krajobraz nie powstał jednak od razu. Park rozwijał się etapami przez większą część XIX i początek XX wieku, a jego dzisiejszy wygląd jest efektem kolejnych projektów, nasadzeń, rozbudów i zmian w sposobie funkcjonowania samego Ciechocinka.
Najpierw pojawił się pomysł na ogród spacerowy
Pierwsze plany uporządkowania tej części uzdrowiska sięgają lat 40. XIX wieku. W 1843 roku Henryk Marconi i Jakub Gay przygotowali plan regulacyjny Ciechocinka. Wyznaczono w nim między innymi teren przeznaczony na ogród spacerowy oraz krytą galerię. Już wtedy rozwijający się kurort potrzebował czegoś więcej niż samych łazienek i budynków zabiegowych.
Kuracjusze spędzali w Ciechocinku wiele dni, a często całe tygodnie. Po zabiegach pozostawał czas na spacery, spotkania i odpoczynek. Zieleń stawała się więc nie tylko ozdobą, ale elementem uzdrowiskowego rytmu dnia.
Około 1850 roku przy hotelu Karola Müllera urządzono ogród według projektu Franciszka Tournelle’a. Posadzono między innymi kasztanowce i topole białe. Pojawiła się także przestrzeń przeznaczona na koncerty oraz kaplica.
Nie był to jeszcze Park Zdrojowy w dzisiejszym znaczeniu. Był jednak początkiem miejsca, które z czasem miało stać się centralnym terenem zielonym uzdrowiska.
Prawdziwy park zaczął powstawać w latach 70. XIX wieku
Największa zmiana nastąpiła w latach 1872–1875. Dotychczasowy ogród został powiększony i przebudowany według projektu Hipolita Cybulskiego. Przy doborze roślin korzystał on z konsultacji profesora botaniki Jerzego Aleksandrowicza.
Ogród spacerowy został wtedy znacznie powiększony i przebudowany, a do Ciechocinka trafiły setki nowych drzew. Wśród nich były robinie akacjowe i morwy. Właśnie wtedy zaczęła funkcjonować nazwa Park Zdrojowy, nazywany również Parkiem Głównym.
Dla uzdrowiska był to ważny moment. Zielona przestrzeń przestała być jedynie ogrodem przy konkretnym obiekcie. Stała się miejscem wspólnym dla całego kurortu.
Pożar zmienił wygląd parku
W 1877 roku park dotknął poważny pożar. Spłonęły kryta galeria spacerowa i kaplica. Strata była duża, ale teren szybko zaczął otrzymywać nowe funkcje.
Kilka lat później powstał drewniany budynek zaprojektowany przez Edwarda Cichockiego. To właśnie z nim związana jest dzisiejsza Pijalnia Wód Mineralnych. Obiekt był później przebudowywany, ale jego obecność do dziś przypomina o dziewiętnastowiecznym charakterze uzdrowiska.
Park tymczasem nadal się rozrastał. W 1897 roku dołączono kolejny fragment, określany jako park dolny. Później za układ zieleni odpowiadał Franciszek Szanior, jeden z najważniejszych projektantów terenów parkowych przełomu XIX i XX wieku.
Franciszek Szanior zmodyfikował układ parku, wprowadzono nowe nasadzenia, a cały teren ogrodzono i oświetlono. Dzisiejszy Park Zdrojowy jest więc efektem pracy kilku pokoleń projektantów, a nie jednego projektu zrealizowanego w konkretnym roku.
Muzyka na stałe weszła do parku
Ciechocinek nie potrzebował wyłącznie miejsca do spacerów. W 1909 roku w Parku Zdrojowym stanęła drewniana Muszla Koncertowa zaprojektowana przez Waldemara Feddersa. Budynek nawiązywał do stylu zakopiańskiego i szybko stał się jednym z ważnych punktów życia kulturalnego uzdrowiska.
Koncerty dobrze pasowały do rytmu kurortu. W ciągu dnia zabiegi i spacery, później spotkania, muzyka i wydarzenia organizowane wśród zieleni. W kolejnych latach park dostawał następne funkcje.
W latach 20. urządzono między innymi korty tenisowe, kręgielnię oraz miejsca przeznaczone do innych form rekreacji. W 1926 roku pojawiła się również fontanna z rzeźbą „Jaś i Małgosia”. Park nie był więc wyłącznie dekoracyjną przestrzenią wokół pijalni. Miał żyć razem z uzdrowiskiem.
Staw, stare drzewa i rośliny z różnych stron świata
Według Narodowego Instytutu Dziedzictwa Park Zdrojowy zajmuje obecnie około 18,2 ha. Jego charakter tworzą nie tylko historyczne budynki, ale przede wszystkim roślinność. Występuje tu około 140 gatunków roślin.
Obok gatunków dobrze znanych z polskich parków rosną również bardziej egzotyczne drzewa: miłorzęby, platany, skrzydłorzechy kaukaskie czy tulipanowiec amerykański. Jednym z najbardziej okazałych drzew jest dąb szypułkowy „Konstanty”, uznany za pomnik przyrody. Ma ponad 22 metry wysokości i obwód przekraczający pięć metrów.
Dla spacerującego kuracjusza te liczby nie mają jednak większego znaczenia. Ważniejsze jest wrażenie, jakie tworzą wysokie korony drzew, cień i duża ilość zieleni w samym centrum miasta.
Park od początku był częścią uzdrowiska
W 2017 roku Park Zdrojowy znalazł się w granicach obszaru uznanego za Pomnik Historii pod nazwą „Ciechocinek – zespół tężni i warzelni soli wraz z parkami Tężniowym i Zdrojowym”.
To dobrze pokazuje jego znaczenie. Tężnie i warzelnia przypominają o solance oraz przemysłowych początkach miasta. Park pokazuje drugą stronę uzdrowiska – związaną z wypoczynkiem, spacerami i codziennością kuracjuszy.
Nie był tylko zielonym tłem dla sanatoriów.
Powstawał razem z Ciechocinkiem, zmieniał się wraz z jego rozwojem i przez ponad półtora wieku pozostawał miejscem, do którego przychodziło się bez większego planu. Na spacer, koncert, do pijalni albo po prostu po to, żeby usiąść na chwilę w cieniu.
Źródła
Narodowy Instytut Dziedzictwa – materiały dotyczące Parku Zdrojowego w Ciechocinku.
Urząd Miejski w Ciechocinku – informacje dotyczące historii Parku Zdrojowego i uzdrowiska.
Uzdrowisko Ciechocinek S.A. – materiały dotyczące historii Ciechocinka oraz Parku Zdrojowego.
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 22 listopada 2017 r. w sprawie uznania za pomnik historii zespołu tężni i warzelni soli wraz z parkami Tężniowym i Zdrojowym.