Satyra, humor i uważna obserwacja – zobaczcie, jak Daniel Chodowiecki wykorzystywał swoją sztukę do nauki i kształtowania postaw obywatelskich. Od 10 lipca do 6 września w Oddziale Sztuki Dawnej Muzeum Narodowego w Gdańsku trzecia odsłona cyklu „Osiem i pół tygodnia” z rycinami i rysunkami Chodowieckiego pod hasłem „Ilustrator moralista”.
To już trzecia wystawa w ramach cyklu, którym Muzeum Narodowe świętuje 300. rocznicę urodzin tego bardzo ważnego dla Gdańska artysty. Kuratorki Alicja Andrzejewska-Zając i Maja Mociewicz przedstawiają w nim najważniejsze tematy jego twórczości. Pierwsza wystawa mówiła o nowym oświeceniowym podejściu do rodziny, druga pokazywała wyjątkową społeczną wrażliwość i zmysł obserwacji Chodowieckiego.
– Artysta tworzył ryciny do dzieł literackich oraz popularnych kalendarzy kieszonkowych i almanachów. Jego dorobek wykraczał jednak poza funkcję ilustracyjną – stanowił narzędzie refleksji nad ludzkimi zachowaniami, ukazując konsekwencje podejmowanych decyzji oraz wpływ społecznych norm na życie człowieka. Realizował w ten sposób ważny dla epoki oświecenia postulat sztuki, która miała nie tylko bawić, ale także uczyć i kształtować postawy obywatelskie – opowiada jedna z kuratorek cyklu wystaw „Osiem i pół tygodnia” Alicja Andrzejewska-Zając.
Prezentowane na wystawie dzieła łączy charakterystyczna dla Chodowieckiego umiejętność przedstawiania problemów moralnych poprzez sceny zaczerpnięte z codziennego życia. Zamiast udzielać gotowych odpowiedzi, artysta pokazuje różne ludzkie postawy i zachowania, pozostawiając ich ocenę odbiorcy. To podejście jest szczególnie widoczne w ilustracjach do dzieł literackich – Chodowiecki przedstawia bohaterów stających przed trudnymi wyborami oraz w konflikcie między uczuciami, obowiązkiem i społecznymi oczekiwaniami. Interesują go przede wszystkim codzienne doświadczenia i postawy odzwierciedlające problemy oraz dylematy współczesnego mu społeczeństwa. Jednocześnie z nutą ironii przygląda się ludzkim słabościom takim jak próżność, afektacja czy bezrefleksyjne podążanie za modą, przeciwstawiając im umiar, rozsądek i autentyczność.
Ważnym wątkiem jest sytuacja kobiet w XVIII wieku. W wielu prezentowanych na wystawie pracach są bohaterkami opowieści o ograniczeniach, oczekiwaniach i konsekwencjach przekraczania obowiązujących norm. Zarówno losy postaci literackich, jak i sceny z życia codziennego pokazują role przypisywane kobietom oraz napięcia między ich indywidualnymi aspiracjami a wymaganiami społecznymi.
– Dzieła Daniela Chodowieckiego są dziś cennym świadectwem osiemnastowiecznych obyczajów i wartości, ale także przypomnieniem, że wiele społecznych mechanizmów pozostaje niezmiennych. Pytania o wpływ konwenansów na życie jednostki, o granice wolności i role przypisywane kobietom nadal pozostają aktualne. Zdolność do przekraczania historycznego kontekstu świadczy o ponadczasowości sztuki ilustratorskiej Chodowieckiego – komentuje druga kuratorka Maja Mociewicz.
Daniel Chodowiecki urodził się w Gdańsku, ale większą część życia spędził w Berlinie, dokąd wyjechał w wieku siedemnastu lat. Sztuką zajął się początkowo amatorsko, trudniąc się modnym wówczas malarstwem emaliowym i miniaturowym. Kształcił się w prywatnej akademii malarstwa Christiana Bernharda Rodego, aby zostać malarzem historycznym, jednak od około 1754 roku coraz częściej zwracał się ku grafice. Szybko zyskał uznanie jako sprawny rytownik, co przyniosło mu liczne i intratne zamówienia ilustratorskie. W 1764 roku Chodowiecki został członkiem berlińskiej Akademii Sztuk, a w 1797 roku objął stanowisko jej dyrektora.
300. rocznica urodzin to znakomita okazja do zaprezentowania bogatego dorobku artysty. W ramach cyklu „Osiem i pół tygodnia” ryciny i rysunki Daniela Chodowieckiego zostały zebrane w czterech odsłonach tematycznych: „Daniel Chodowiecki. Rodzina oświecona” (6 marca – 3 maja), „Daniel Chodowiecki. Dokumentalista epoki” (8 maja – 5 lipca), „Daniel Chodowiecki. Ilustrator moralista” (10 lipca – 6 września) oraz „Daniel Chodowiecki. Nauka, edukacja, reformy” (11 września – 1 listopada). Wystawom towarzyszą liczne działania edukacyjne dla różnych grup odbiorców oraz dwie odsłony Festiwalu Chodowieckiego – wiosenna (12–14 czerwca) i jesienna (16–18 października). Wydarzenia w Muzeum Narodowym w Gdańsku są częścią gdańskich obchodów 300. rocznicy urodzin Daniela Chodowieckiego. W ich ramach powstanie także wystawa czasowa „Całe życie rysowałem życie. W trzechsetlecie urodzin Daniela Chodowieckiego” prezentowana w Muzeum Gdańska od 16 lipca, a 13 września odbędzie się Święto Ulicy Chodowieckiego, przygotowane we współpracy Muzeum Gdańska, Muzeum Narodowego w Gdańsku, Rady Dzielnicy Aniołki oraz Gdańskiego Archipelagu Kultury.
Bilety na wystawę w cenie 25 zł normalny, 20 zł ulgowy, 1 zł dla uczniów i studentów można kupić w kasie Oddziału Sztuki Dawnej Muzeum Narodowego w Gdańsku, przy ul. Toruńskiej 1. Muzeum jest otwarte od wtorku do niedzieli w godz. 10.00–17.00. We wtorki wstęp bezpłatny.
Osiem i pół tygodnia. Daniel Chodowiecki
Daniel Chodowiecki. Rodzina oświecona (6 marca – 3 maja 2026)
Daniel Chodowiecki. Dokumentalista epoki (8 maja – 5 lipca 2026)
Daniel Chodowiecki. Ilustrator moralista (10 lipca – 6 września 2026)
Daniel Chodowiecki. Nauka, edukacja, reformy (11 września – 1 listopada 2026)
Miejsce: Oddział Sztuki Dawnej Muzeum Narodowego w Gdańsku, ul. Toruńska 1
kuratorki: Maja Mociewicz, Alicja Andrzejewska-Zając
opracowanie graficzne: Joanna Michniewska (Fromline)
konserwacja: Alicja Krawczyk
oprawa: Daniel Starzyński
montaż: Paweł Powirski, Alfred Szkudlarek, Sławomir Wojtkowski, Krzysztof Ruciński, Jacek Ciechanowicz
redakcja i korekta: Agnieszka Kochanowska
tłumaczenie: Piotr Andrzejewski, Anna Zbróg
promocja: Klaudia Ficak, Justyna Sobotka
edukacja: Barbara Czarnek-Plasota, Kamila Glazer
dyrektor: Piotr Stasiowski
Honorowy patronat nad cyklem wystaw „Osiem i pół tygodnia. Daniel Chodowiecki” objął Konsul Generalny Niemiec w Gdańsku Karl-Matthias Klause.
Źródło: Muzeum Narodowe w Gdańsku