Instalację słynnej rzeźbiarki będzie można oglądać od 6 listopada w oddziale Muzeum Narodowego w Gdańsku w Zielonej Bramie. „Bambini” to przestrzenna kompozycja składająca się z 83 rzeźb – bezgłowych i bezrękich postaci z betonu i drewna. Była wystawiana m.in. w Nowym Jorku, Paryżu, Berlinie, Madrycie i Warszawie. Otwarciu wystawy 6 listopada o 10.00 będzie towarzyszyć sesja naukowa poświęcona Abakanowicz w Akademii Sztuk Pięknych.
W maju Senat Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rok 2027 Rokiem Magdaleny Abakanowicz. Muzeum Narodowe w Gdańsku rozpoczyna jego obchody już w ostatnim kwartale roku poprzedniego. Wystawę artystki będzie można oglądać do 4 kwietnia 2027.
Magdalena Abakanowicz – jedna z najbardziej znanych na świecie polskich artystek – uczyła się w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych w Gdyni, w 1949 roku zaczęła studia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Gdańsku, a rok później przeniosła się na Akademię Sztuk Pięknych w Warszawie. Międzynarodową sławę przyniósł jej udział w Międzynarodowym Biennale Tkaniny w Lozannie w 1962 roku z trójwymiarową instalacją Kompozycja białych form. Za to przełomowe, zarówno w sztuce tkaniny, jak i rzeźby, dzieło otrzymała w 1965 roku złoty medal na Biennale w São Paulo. Jej monumentalne, przestrzenne formy z wełny, lnu, nici i barwionego włókna sizalowego od nazwiska artystki nazwano abakanami.
Przestrzenie doświadczenia
Od połowy lat 70. coraz większe znaczenie w jej twórczości zaczęły odgrywać monumentalne rzeźby humanoidalne. Powstały wówczas m.in. Alteracje – dwanaście wydrążonych postaci siedzących w rzędzie, Głowy – wielkie formy przypominające ludzkie głowy pozbawione twarzy oraz Plecy i Postacie siedzące przedstawiające ludzkie korpusy. Motyw anonimowego człowieka ukazanego jako część większej zbiorowości stał się jednym z najważniejszych tematów jej twórczości.
W latach 1986–2008 powstały zespoły rzeźb przedstawiających stojące postaci: Tłum I, Tłum II, Tłum III, Mędrcy, Hurma, Bambini i Odwróceni. W tych pracach artystka poruszała tematy relacji jednostki i zbiorowości, anonimowości oraz doświadczenia ludzkiej egzystencji. Od początku lat 80. realizowała również monumentalne projekty plenerowe, które nazywała „przestrzeniami doświadczenia”. Powstały głównie poza granicami Polski. Do najważniejszych należą Sarkofagi w szklanych domach we Francji – cztery formy z drewna i metalu przypominające sarkofagi zamknięte w przeszklonych konstrukcjach; Katarsis pod Florencją – grupa 33 odlanych z brązu bezosobowych postaci o wysokości około trzech metrów; Negev przy Israel Museum w Jerozolimie – siedem kamiennych kręgów o średnicy 280 centymetrów; Przestrzeń smoka w Seulu, składająca się z dziesięciu monumentalnych głów zwierzęcych czy Przestrzeń umilkłych istnień w Hiroszimie, złożona z 40 odlanych z brązu nadnaturalnej wielkości figur z cyklu Plecy.
Jednostka jest krucha, tłum jest potężny
„Bambini” składa się z 83 rzeźb z betonu i drewna. Są to bezgłowe i bezrękie postaci wielkości dziecka.
– To jedna z największych realizacji w dorobku Abakanowicz i jedyna, która przedstawia postaci dziecięce. Mówiła, że nie interesuje jej portret konkretnej osoby, a jednak każdą z tych przestrzennych, pustych w środku figur, które nazywała skorupami ludzkiego ciała, potraktowała indywidualnie, nadając jej odrębny charakter. Beton w jej dłoniach stał się tworzywem wyjątkowo plastycznym – kruchym, z fakturą pełną pęknięć i rys, wręcz organicznym – opowiada kuratorka wystawy Małgorzata Ruszkowska. – Interesowało ją napięcie między jednostką a zbiorowością.
Tytułowe Bambini, czyli postaci dziecięce ustawione w nieregularnych szeregach, nasuwają na myśl szkolną opresję uroczystych apeli, formatowanie psychiki dziecięcej do społecznych struktur już od najmłodszych lat. Dehumanizują poprzez zbiorowe doświadczenie kolejno następujących po sobie generacji. Odzierają z indywidualności rodzące się dziecięce doświadczenia i budzącą się w nich wyobraźnię. W Tłumach Abakanowicz zderzamy się z doświadczeniem dorosłości i funkcjonowania w utartych społecznych strukturach. Postawienie w takiej sytuacji postaci dziecięcych jako bezgłowych i bezrękich skorup wydaje się tym bardziej brutalne i złowieszcze.
Abakanowicz pisała: „Nie tworzę, żeby dekorować świat”, „chcę tworzyć sytuacje i wprowadzać w nie widza”. Pokazywała moment, w którym jednostka znika w tłumie, a siłę zbiorowości wyrażała poprzez monumentalną skalę kompozycji. „Jednostka jest krucha, tłum jest potężny”.
„Bambini” powstawało w latach 1998–1999, po raz pierwszy zostało zaprezentowane na indywidualnej wystawie artystki w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku. Potem można je było oglądać w ogrodach Pałacu Królewskiego w Paryżu, Berlinie, Madrycie, Warszawie i innych miastach Europy. Teraz od 6 listopada do 4 kwietnia 2027 roku będą mogli je oglądać mieszkańcy Trójmiasta.
Sesja popularnonaukowa o Magdalenie Abakanowicz
Otwarciu wystawy będzie towarzyszyła 6 listopada o godz. 10.00 sesja „Bambini. Wokół twórczości Magdaleny Abakanowicz” z udziałem prof. Richarda Demarco, prof. Iwony Szmelter, dr hab. Marty Branickiej, dr Doroty Grubby-Thiede, Iwony Doroty Bigos, Mariusza Knorowskiego, Marty Kowalewskiej i Joanny Szymuli-Grygier. Odbędzie się na Patio w Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku.
Oddział Zielona Brama jest otwarty od wtorku do niedzieli w godz. 10.00–17.00. Bilety w cenie 25 zł normalny, 20 zł ulgowy oraz 1 zł dla uczniów i studentów w wieku 7–26 lat można kupić w kasie na miejscu.
Magdalena Abakanowicz
Bambini
Czas trwania: 6 listopada 2026 – 4 kwietnia 2027
kurator: Małgorzata Ruszkowska
współpraca: Gabriel Brdej, Joanna Szymula-Grygier
opracowanie graficzne: Dominika Gzowska, Damian Nowak
redakcja i korekta: Agnieszka Kochanowska
tłumaczenie: Agnieszka Kochanowska
promocja: Klaudia Ficak, Agnieszka Kochanowska, Justyna Sobotka
Dział Inwentarzy: Marta Wołyńska
edukacja: Nadzieja Grabińska, Emilia Kalinowska
konserwacja: Kamila Ślefarska,Cátia Viegas-Wesołowska
montaż: Artur Mejer,Krzysztof Ruciński, Alfred Szkudlarek, Sławomir Wojtkowski
współpraca organizacyjna: Paweł Powirski, Anna Wojdat-Zielińska
dyrektor: Piotr Stasiowski
Bambini. Wokół twórczości Magdaleny Abakanowicz
Sesja towarzysząca wystawie Muzeum Narodowego w Gdańsku
6 listopada 2026, godz. 10.00
Patio Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku
- Magdaleny Abakanowicz interwencje w przestrzeń otwartą i zwiastuny cyklu „Alteracje” na słynnej wystawie „Atelier 72” w Edynburgu | prof. Richard Demarco, artysta, kurator, wykładowca, twórca archiwum sztuki progresywnej
- Magdalena Abakanowicz. Rejestracje filmowe/Materializacja idei 7 | Marta Kowalewska, historyczka sztuki, główna kuratorka Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi
- „Gry wojenne” | Mariusz Knorowski, historyk sztuki, krytyk oraz kurator wystaw
- „Bambini” Magdaleny Abakanowicz. Bezgłośne wołanie tłumu | Joanna Szymula-Grygiel, historyczka sztuki, kustoszka w Oddziale Sztuki Nowoczesnej Muzeum Narodowego w Gdańsku
- Zagraniczna popularność Magdaleny Abakanowicz nie spadła z drzewa – artystyczne strategie budowania kariery artystycznej. Na przykładzie aktywności wystawienniczej artystki w Skandynawii w latach 60. i 70. XX wieku | Iwona Dorota Bigos, historyczka sztuki, kierowniczka Pawilonu Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej Muzeum Narodowego we Wrocławiu
- Symfonia jednego dźwięku – Magdalena Abakanowicz | dr hab. Marta Branicka, artystka intermedialna, wykładowczyni Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku
- Magdalena Abakanowicz jako Potnia Theron | dr Dorota Grubba-Thiede, historyczka sztuki, rzeźbiarka, wykładowczyni Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku
- Abakanowicz w i ponad czasem | prof. Iwona Szmelter, konserwatorka dzieł sztuki, artystka malarka, wykładowczyni Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie
Magdalena Abakanowicz urodziła się 20 czerwca 1930 roku w podwarszawskich Falentach. Po ukończeniu Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych w Gdyni rozpoczęła w 1949 roku studia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Gdańsku, by rok później przenieść się na Akademię Sztuk Pięknych w Warszawie.
W 1962 roku na Międzynarodowym Biennale Tkaniny w Lozannie artystka zaprezentowała Kompozycję białych form, trójwymiarową instalację wykonaną własną techniką. To dzieło, przełomowe zarówno w sztuce tkaniny, jak i rzeźby, przyniosło jej w 1965 roku złoty medal na Biennale w São Paulo, a monumentalne, przestrzenne formy z wełny, lnu, nici i barwionego włókna sizalowego od nazwiska artystki zostały nazwane abakanami.
Na początku lat 70. Abakanowicz rozpoczęła pracę nad cyklem Struktury organiczne. Były to zespoły miękkich, obłych form wykonanych z kawałków zgrzebnego workowego płótna, zszywanego, sztukowanego i spajanego żywicą syntetyczną, a następnie wypełnianego miękką substancją. Artystka niemal równolegle tworzyła poszczególne serie prac, wielokrotnie powtarzając, zmieniając ich skalę, proporcje i liczbę elementów. Jedną z najliczniejszych realizacji tego okresu była Embriologia zaprezentowana na Biennale w Wenecji w 1980 roku – instalacja złożona z około 200 miękkich brył o zróżnicowanych rozmiarach.
Od połowy lat 70. coraz większe znaczenie w jej twórczości zaczęły odgrywać monumentalne rzeźby humanoidalne. Powstały wówczas między innymi Alteracje – dwanaście wydrążonych postaci siedzących w rzędzie, Głowy – monumentalne formy przypominające ludzkie głowy pozbawione twarzy oraz Plecy i Postacie siedzące przedstawiające ludzkie korpusy. Motyw anonimowego człowieka ukazanego jako część większej zbiorowości stał się jednym z najważniejszych tematów jej twórczości.
W 1981 roku artystka stworzyła pierwsze rzeźby wyciosane z pni drzew zatytułowane Kadłuby. W latach 1987–1989 powstały Gry wojenne – monumentalne kompozycje z pozbawionych gałęzi i kory pni drzew, częściowo owiniętych tkaninami i spinanych metalowymi obręczami. Od połowy lat 80. Abakanowicz coraz częściej wykorzystywała brąz, drewno, kamień i glinę. W latach 1985–1988 stworzyła Inkarnacje i Portrety anonimowe – około 135 masek i odlewów głów ludzkich i zwierzęcych wykonanych z tkaniny jutowej, żywicy i drewna. W latach 1986–2008 powstały zespoły rzeźb przedstawiających stojące postaci: Tłum I, Tłum II, Tłum III, Mędrcy, Hurma, Bambini i Odwróceni. W tych pracach artystka poruszała tematy relacji jednostki i zbiorowości, anonimowości oraz doświadczenia ludzkiej egzystencji.
Od początku lat 80. realizowała również monumentalne projekty plenerowe, które nazywała „przestrzeniami doświadczenia”. Powstały głównie poza granicami Polski. Do najważniejszych należą:
- Sarkofagi w szklanych domach (1983) we Francji, cztery formy z drewna i metalu przypominające sarkofagi, zamknięte w przeszklonych konstrukcjach;
- Katarsis (1986) w Santomato di Pistoia pod Florencją, grupa 33 odlanych z brązu bezosobowych postaci o wysokości około trzech metrów;
- Negev (1987), siedem kamiennych kręgów o średnicy 280 centymetrów w Billy Rose Sculpture Garden przy Israel Museum w Jerozolimie;
- Przestrzeń smoka (1988) w Seulu, składająca się z dziesięciu monumentalnych głów zwierzęcych;
- Przestrzeń umilkłych istnień (1992–1993) na wzgórzu w Hiroszimie, złożona z 40 odlanych z brązu nadnaturalnej wielkości figur z cyklu Plecy;
- Nierozpoznani (2001–2002) w poznańskim Parku Cytadela, zespół 112 żeliwnych postaci-torsów, stanowiący największą realizację tego typu.
Ostatnim wielkim projektem artystki, stworzonym już w nowym tysiącleciu, jest Agora – monumentalna instalacja składająca się ze 106 żeliwnych, dynamicznie kroczących bezgłowych postaci, która znajduje się w Grant Park w Chicago.
Równolegle z działalnością artystyczną Abakanowicz prowadziła pracę pedagogiczną. W latach 1965–1990 była profesor Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Poznaniu. Wykładała również jako profesor wizytująca na uczelniach w Los Angeles, Berkeley, Bostonie, Nowym Jorku, San Diego, Sydney i Tokio.
Magdalena Abakanowicz należy do najwybitniejszych polskich artystek XX wieku i jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych rzeźbiarek na świecie. Jej prace prezentowano na ponad sześćdziesięciu wystawach indywidualnych, a ona sama została uhonorowana licznymi odznaczeniami oraz doktoratami honoris causa. Zmarła 20 kwietnia 2017 roku w Warszawie.
Źródło: Muzeum Narodowe w Gdańsku