Batalie morskie potrafiły w krótkim czasie zmienić układ sił między państwami. Czasem decydowały o tym, kto będzie panował nad ważnymi szlakami handlowymi, a czasem wręcz o przetrwaniu całych imperiów. Poniżej opisane bitwy są uważane przez historyków za szczególnie istotne punkty zwrotne – zarówno ze względu na wynik militarny, jak i skutki polityczne.
Salamina 480 p.n.e. – ocalenie Grecji przed Persami
W 480 r. p.n.e., podczas drugiej inwazji perskiej na Grecję, flota greckich polis starła się z flotą imperium Achemenidów w cieśninie między wyspą Salamina a lądem. Grekami dowodził m.in. Temistokles, Persami – król Kserkses I. Grecy wykorzystali wąskie wody, które ograniczyły przewagę liczebną i manewrową większej perskiej floty. W wyniku bitwy perska armada poniosła ciężkie straty, a Kserkses wycofał większość sił do Azji. Zwycięstwo pod Salaminą uznaje się za kluczowy moment wojny, który uniemożliwił Persom opanowanie całej Grecji i stworzył warunki do późniejszego rozkwitu Aten.
Akcjum 31 p.n.e. – droga do cesarstwa rzymskiego
2 września 31 r. p.n.e. u przylądka Akcjum na Morzu Jońskim doszło do bitwy morskiej między flotą Oktawiana a siłami Marka Antoniusza wspieranymi przez Kleopatrę VII. Po ostrej walce flota Antoniusza została rozproszona, a część okrętów wycofała się wraz z Kleopatrą do Egiptu. Zwycięstwo zapewniło Oktawianowi przewagę w wojnie domowej. W kolejnych latach, po zdobyciu Egiptu i likwidacji rywali politycznych, Oktawian przyjął tytuł Augusta i przekształcił formalnie Republikę w monarchię pryncypatu. Bitwa pod Akcjum jest więc uważana za militarny moment, który otworzył drogę do powstania cesarstwa rzymskiego.
Lepanto 1571 – cios w prestiż imperium osmańskiego
7 października 1571 r. w pobliżu Zatoki Korynckiej starła się flota Świętej Ligi (m.in. Hiszpania, Wenecja, Państwo Kościelne) z flotą osmańską. Była to jedna z największych bitew galer w dziejach. Siły Ligi, dysponujące m.in. silnie uzbrojonymi galeasami weneckimi, rozbiły centrum i skrzydła osmańskiej linii, a admirał Ali Pasza zginął w walce. Flota osmańska poniosła ogromne straty.
Historycy zwracają uwagę, że Osmanowie stosunkowo szybko odbudowali flotę, dlatego Lepanto nie zakończyło ich ekspansji jako takiej. Bitwa miała natomiast ogromne znaczenie prestiżowe i psychologiczne: pokazała, że siły chrześcijańskie są w stanie odnieść zdecydowane zwycięstwo nad imperium osmańskim i ograniczyła możliwość dalszego nacisku na zachodnią część Morza Śródziemnego.
Trafalgar 1805 – utrwalenie brytyjskiej dominacji na morzu
21 października 1805 r. u przylądka Trafalgar flota brytyjska pod dowództwem admirała Horatio Nelsona starła się z połączoną flotą francusko-hiszpańską. Nelson zastosował śmiały manewr przełamania linii przeciwnika dwoma kolumnami okrętów. W wyniku bitwy Brytyjczycy zdobyli lub zatopili ponad dwadzieścia okrętów liniowych przeciwnika i nie stracili żadnego własnego okrętu liniowego. Nelson zginął podczas walki, ale jego flota odniosła jedno z najważniejszych zwycięstw w historii Royal Navy.
Po Trafalgarze Francja nie była w stanie odzyskać przewagi na morzu, a realna groźba inwazji na Wyspy Brytyjskie minęła. Bitwa ta utrwaliła długotrwałą przewagę floty brytyjskiej i umożliwiła Zjednoczonemu Królestwu kontrolę nad kluczowymi szlakami morskimi w XIX wieku.
Tsushima 1905 – narodziny japońskiej potęgi morskiej
W czasie wojny rosyjsko-japońskiej doszło w maju 1905 r. do bitwy pod Cuszimą, między Japonią a Rosją. Flota japońska pod dowództwem admirała Tōgō Heihachirō przechwyciła rosyjską Flotę Bałtycką, która po długim rejsie zmierzała na Daleki Wschód. W bitwie Japończycy, dzięki lepszemu wyszkoleniu, skutecznej artylerii i korzystnemu ustawieniu względem wiatru, zatopili lub przechwycili większość rosyjskich okrętów liniowych.
Klęska pod Cuszimą była jednym z głównych powodów, dla których Rosja zgodziła się na zawarcie pokoju. Uderzyła też w autorytet caratu i przyczyniła się do narastania niezadowolenia społecznego, które w tym samym roku doprowadziło do rewolucji 1905 r. Zwycięstwo Japonii pokazało, że państwo azjatyckie może pokonać europejskie imperium w nowoczesnej wojnie i umocniło pozycję Japonii jako mocarstwa.
Midway 1942 – punkt zwrotny wojny na Pacyfiku
Od 4 do 7 czerwca 1942 r. w rejonie atolu Midway na Pacyfiku rozegrała się bitwa pomiędzy flotą USA a flotą Cesarstwa Japonii. Było to przede wszystkim starcie lotniskowców i samolotów pokładowych, ponieważ okręty przeciwników nie prowadziły ze sobą bezpośredniego ostrzału artyleryjskiego. Dzięki wcześniejszemu złamaniu części japońskich szyfrów Amerykanie znali ogólny plan ataku i zorganizowali zasadzkę.
W serii nalotów amerykańskie samoloty zatopiły cztery japońskie lotniskowce: „Akagi”, „Kaga”, „Sōryū” i „Hiryū”. Stany Zjednoczone straciły jeden lotniskowiec – „Yorktown” – oraz niszczyciel „Hammann”. Utrata doświadczonych załóg i czterech dużych lotniskowców znacząco osłabiła japońską marynarkę wojenną. Midway jest powszechnie uznawane przez historyków za punkt zwrotny wojny na Pacyfiku: od tego momentu strategiczna inicjatywa stopniowo przeszła na stronę USA, choć walki trwały jeszcze kilka lat.
Podsumowanie
Opisane wyżej bitwy rzeczywiście miały wymierne skutki dla losów imperiów: Salamina powstrzymała perską inwazję na Grecję, Akcjum otworzyło drogę do rzymskiego cesarstwa, Lepanto osłabiło pozycję imperium osmańskiego na Morzu Śródziemnym, Trafalgar utrwalił brytyjską przewagę morską, Tsushima wyniosła Japonię do rangi mocarstwa, a Midway odwróciło bieg wojny na Pacyfiku. W każdym z tych przypadków można wskazać konkretne skutki militarne i polityczne, potwierdzone w źródłach historycznych – bez potrzeby sięgania po legendy czy przesadę.