Zajrzyjcie do dawnej wozowni szlacheckiego dworu i sprawdźcie, czego ziemianin potrzebował do podróżowania. Muzeum Tradycji Szlacheckiej w Waplewie Wielkim po rewitalizacji budynku dawnej wozowni 7 lutego 2026 roku o godz. 15.00 otwiera nową wystawę, na której można obejrzeć powozy i akcesoria podróżne z dawnych czasów. To podsumowanie drugiego etapu rewaloryzacji zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego należącego niegdyś do hrabiów Sierakowskich.
Wystawa Szlachcic w podróży to kolejny element prezentacji dawnego życia szlachty
i ziemiaństwa w Muzeum Tradycji Szlacheckiej, oddziale Muzeum Narodowego w Gdańsku. Jest zwieńczeniem drugiego etapu rewaloryzacji i adaptacji do funkcji muzealnych, turystycznych i rekreacyjnych zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego w Waplewie Wielkim. Pierwszy etap obejmował rewitalizację pałacu, drugi przede wszystkim restaurację wozowni, a także konserwację bramy wjazdowej wraz z odtworzeniem dekoracji rzeźbiarskich bramy głównej oraz renowację muru oporowego w obrębie podjazdu.
– Przeprowadzenie modernizacji było możliwe dzięki środkom pożyczki miejskiej Pomorskiego Funduszu Rozwoju Sp. z o.o., Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego i środkom własnym muzeum. Cały proces zaczęliśmy w 2017 roku od prac projektowych, a dziś możemy już zapraszać do odwiedzenia tego wyjątkowego miejsca – mówi Waldemar Elwart, zastępca dyrektora Muzeum Narodowego w Gdańsku.
– Wozownia jest jednym z wielu budynków gospodarczych majątku zamożnych hrabiów Sierakowskich – opowiada kuratorka wystawy Dobromiła Rzyska-Laube. – Pokazujemy w niej eksponaty, które towarzyszyły powszednim i dalekim podróżom ziemianina. Obiekty pochodzą z naszych zbiorów, ale też z kolekcji Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie i Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie.
Pierwsza sala nawiązuje do autentycznego charakteru wozowni. Choć nie zachowały się fotografie jej wnętrza, wiadomo, że przechowywano tam zarówno powozy do codziennych wyjazdów, jak i do dalszych podróży. Na ścianach wisiały uprzęże, rzędy końskie (siodła, czapraki), ogłowia (uzdy i wodze), palcaty oraz dyszle, a na półkach stały latarnie powozowe. Dużą atrakcją, szczególnie dla najmłodszych, jest dostępny dla zwiedzających powóz – można do niego wsiąść i „puścić wodze fantazji”.
Druga sala, utrzymana w charakterze ekspozycji muzealnej, prezentuje różnorodne sprzęty podnoszące komfort podróży oraz akcesoria jeździeckie. Długie wojaże, trwające niekiedy kilkanaście dni i niosące ze sobą wiele trudów, stawały się bardziej znośne dzięki starannie zaprojektowanym neseserom, miniaturowym meblom, kufrom i pudłom na kapelusze. Ze względu na bliskie sąsiedztwo wozowni i stajni w tej części wystawy znajdą się również elementy wyposażenia jeździeckiego.
Szczególną ozdobą ekspozycji są zabytkowe sanie z XVIII wieku pochodzące z Holandii, używane niegdyś podczas szlichtady, zabawy polegającej na przejażdżce saniami, odwiedzaniu sąsiadów i przyłączaniu ich do orszaku. Możliwe, że podobne pojazdy znajdowały się także w dobrach waplewskich.
Dla osób, które chcą pierwsze obejrzeć wystawę, Muzeum Narodowe w dniu wernisażu organizuje transport do i z Waplewa. Autokary wyjadą o godz. 12.00 sprzed siedziby muzeum na Toruńskiej 1. Podróż potrwa około godziny i 15 minut, a na miejscu o 13.30 goście będą mogli wziąć udział w oprowadzaniu po pałacu, a potem przejść na wernisaż wystawy Szlachcic w podróży. Powrót do Gdańska jest planowany na godz. 18.30. Aby wziąć udział w tej niecodziennej wycieczce, trzeba zarezerwować miejsce w autokarze, wysyłając zgłoszenie na adres p.burian@mng.gda.pl do 3 lutego 2026 roku.
Szlachcic w podróży
Wernisaż wystawy: 7 lutego 2026 (sobota), godz. 15.00
Miejsce: Muzeum Tradycji Szlacheckiej, oddział Muzeum Narodowego w Gdańsku
Adres: Waplewo Wielkie, 82-410 Stary Targ
Wyjazd: 7 lutego, godz. 12.00, sprzed siedziby Muzeum Narodowego na Toruńskiej 1
Program wydarzenia:
13.30 oprowadzanie po pałacu w Waplewie
15.00 wernisaż wystawy Szlachcic w podróży i poczęstunek
17.00 wyjazd z Waplewa (ok. 18.30 w Gdańsku)
Dyrektor Muzeum Narodowego w Gdańsku: Piotr Stasiowski
Kuratorka: Dobromiła Rzyska-Laube
Współpraca ekspercka: Andrzej Novák-Zempliński, Maciej Kraiński, Hanna Polańska
Koordynatorka: Gabriela Brdej
Konserwacja: Kamila Ślefarska, Milan Charytoniuk, Anna Górna, Eugeniusz Panto, Joanna Didik, Catia Viegas Wesołowska
Wypożyczenia: Sławomira Bigaj, Sylwia Parais, Marta Wołyńska, Mirosław Szwabowicz
Koordynacja transportów muzealnych: Anna Wojdat-Zielińska
Koordynacja montażu: Paweł Powirski
Projekt aranżacji: Pattern Recognition (Kinga Duda, Rafał Krzemiński, Grzegorz Wilk)
Identyfikacja wizualna i opracowanie graficzne: Pattern Recognition (Dawid Nguyen Anh)
Wykonanie aranżacji wystawy: Artmontage
Redakcja i korekta: Agnieszka Kochanowska
Promocja: Klaudia Ficak, współpraca: Justyna Sobotka, Paulina Szwaj, Paweł Burian
Tłumaczenia: Anna Zbróg
Digitalizacja: Andrzej Leszczyński, Konrad Królikowski
Współpraca organizacyjna: Marta Cyuńczyk, Mariusz Grym, Małgorzata Maciakowska, Daniel Starzyński, Wojciech Procki, Alfred Szkudlarek, Krzysztof Ruciński
Rewaloryzacja i adaptacja do funkcji muzealnej, turystycznej i rekreacyjnej zabytkowego kompleksu dworsko-parkowego w Waplewie Wielkim, etap II (Muzeum Tradycji Szlacheckiej, oddział Muzeum Narodowego w Gdańsku), zrealizowana ze środków pożyczki miejskiej Pomorskiego Funduszu Rozwoju Sp. z o.o., Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego i środków własnych Muzeum Narodowego w Gdańsku
Muzeum Narodowe w Gdańsku w latach 2017–2025 podjęło realizację drugiego etapu kompleksowej rewaloryzacji zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego w Waplewie Wielkim, gmina Stary Targ, powiat sztumski, wpisanego do Rejestru Zabytków Województwa Pomorskiego pod nr 741.
Celem zadania była poprawa stanu zachowania wyjątkowego zabytkowego założenia pałacowo-parkowego o oryginalnych cechach polskiego dworu poprzez wykonanie kompleksowych prac konserwatorskich, budowlanych, instalacyjnych i wyposażeniowych umożliwiających jego udostępnienie dla zwiedzających, wykorzystanie i adaptacja wozowni, części majdanu oraz terenów zielonych (parku dworskiego z podjazdem) do celów muzealnych, turystycznych i rekreacyjnych. Zrealizowany zakres przywrócił wartości użytkowe historycznej placówki muzealnej i zapewnił atrakcyjną ekspozycję architektury dworskiej i folwarcznej Waplewa Wielkiego. Od ukończenia pierwszego etapu polegającego na rewaloryzacji pałacu w 2015 roku Muzeum Tradycji Szlacheckiej stało się rozpoznawalnym w całym kraju ośrodkiem kultury, którego atuty wzmacniają specyficzne walory Powiśla, kształtowane przez unikatowe uwarunkowania przyrodnicze, kulturowe i historyczne.
Przedmiotem drugiego etapu prac była odbudowa i rewaloryzacja kolejnego po pałacu budynku zabytkowego kompleksu w Waplewie Wielkim – wozowni. Adaptacja zabytku przewidywała utworzenie pomieszczeń wielofunkcyjnych wystawienniczo-konferencyjnych oraz przygotowanie nieistniejącego w kompleksie historycznym zaplecza obsługi turystów i uczestników imprez oferowanych przez Muzeum Tradycji Szlacheckiej, oddział Muzeum Narodowego w Gdańsku. Oba etapy prac są częścią całościowego programu rewitalizacji, który przewiduje następne etapy w miarę pozyskania finansowania.
Zakres rzeczowy przedsięwzięcia inwestycyjnego MNG obejmował:
- konserwację i odtworzenie zabytkowej bryły budynku wozowni, adaptację wnętrza przez nadanie nowych funkcji: roboty budowlane, konstrukcyjne, prace konserwatorskie i restauratorskie, rekonstrukcyjne,
- odtworzenie fragmentu kształtu historycznego podjazdu przed pałacem, w tym konserwację muru oporowego w obrębie podjazdu przy pałacu, konserwację zabytkowego ogrodzenia z odtworzeniem dekoracji rzeźbiarskich głównej bramy wjazdowej oraz roboty instalacyjne,
- przeprowadzenie ratunkowych prac archeologicznych przed planowanym odtworzeniem i adaptacją historycznego majdanu przed domem Donimirskich z częściowym przekształceniem na parking dla zwiedzających,
- zakup stałego wyposażenia do wozowni, podjazdu, parku, majdanu,
- utworzenie wystawy otwarcia,
- promocję realizacji drugiego etapu rewaloryzacji historycznego kompleksu dworskiego.
Muzeum Narodowe w Gdańsku ma duże doświadczenie w przygotowaniu i realizacji wielomilionowych projektów inwestycyjnych, w tym zadań finansowanych ze środków zewnętrznych, wykonanych w przedziale lat 2007–2025 we wszystkich zabytkowych siedzibach. Szczególnymi wyróżnieniami nagrodzono realizację pierwszego etapu inwestycji w Waplewie Wielkim w latach 2011–2015. Pełny projekt MNG dotyczący rewaloryzacji zabytkowego kompleksu w Waplewie Wielkim został doceniony jako istotny dla regionu i umieszczony w Kontrakcie Terytorialnym dla Województwa Pomorskiego 2020.
Kalendarium rewaloryzacji i adaptacji do funkcji muzealnej, turystycznej i rekreacyjnej zabytkowego kompleksu dworsko-parkowego w Waplewie Wielkim, etap II
2017–2018
przeprowadzenie prac badawczych konserwatorskich w zakresie stanu zachowania obiektów, analizy historycznej, architektonicznej i ikonograficznej, wykonanie badań archeologicznych, opracowanie wytycznych do projektowania, pozyskanie i zatwierdzenie wielobranżowej dokumentacji projektowej inwestycyjnej i edukacyjnej (wozownia, dom Donimirskich, wytypowane wnętrza pałacu, park dworski 9 hektarów, ogrodzenie parku, rewaloryzacja układu hydrotechnicznego, podjazd do pałacu, ptaszarnia), wyłonienie wykonawców prac badawczych i projektowych w ramach zamówień publicznych
2019–2020
przeprowadzenie procedur, pozyskanie finansowania drugiego etapu rewaloryzacji zabytkowego kompleksu w Waplewie Wielkim w ramach pożyczki miejskiej oraz udziału własnego z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego
15 stycznia 2021
zawarcie umowy pożyczki miejskiej na przeprowadzenie drugiego etapu rewaloryzacji zespołu historycznego w Waplewie Wielkim (wartość 7 400 000 złotych), nieinwazyjne badania archeologiczne, rozpoczęcie rekonstrukcji dekoracji rzeźbiarskiej bramy głównej, działania związane z przygotowaniem i ogłoszeniem zamówień publicznych na prace budowlane
Lata 2022–2023
podpisanie umowy z wykonawcą robót przy budynku wozowni oraz ponowne procedury przetargowe dla pozostałych działań, prace budowlano-konserwatorskie przy zabytkowym murze oporowym znajdującym się w obrębie podjazdu przed Pałacem Sierakowskich oraz rozpoczęcie prac przy murowanym ogrodzeniu
Lata 2022–2025
rozpoczęcie prac rewaloryzacyjnych i zakończenie wielobranżowych robót i prac konserwatorskich w obrębie budynku wozowni, przygotowanie wystawy otwarcia wozowni
Źródło: Muzeum Narodowe w Gdańsku