Instytut Pamięci Narodowej organizuje ogólnopolską konferencję naukową „Wierny Bogu i Ojczyźnie w 100-lecie prymasostwa kardynała Augusta Hlonda”. Wydarzenie odbędzie się 18 czerwca 2026 roku w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie przy ul. Marszałkowskiej 107. Początek konferencji zaplanowano na godz. 9.30.
Konferencja została przygotowana przez Biuro Badań Historycznych IPN i poświęcona jest jednej z najważniejszych postaci polskiego Kościoła XX wieku. August Hlond sto lat temu został arcybiskupem gnieźnieńskim i poznańskim, a następnie sprawował funkcję prymasa Polski w latach 1926–1948. Organizatorzy podkreślają, że jego działalność zostanie pokazana z różnych perspektyw badawczych, także w oparciu o nieznane wcześniej źródła archiwalne.
Spotkanie naukowe ma przybliżyć zarówno duchowy, jak i społeczno-polityczny wymiar działalności kardynała Hlonda. Referenci omówią jego nauczanie o narodzie, stosunek do spraw państwowych w II Rzeczypospolitej, działalność na rzecz Polonii, losy wojenne oraz rolę, jaką odegrał po powrocie do Polski rządzonej przez komunistów.
Obrady podzielono na cztery panele tematyczne. Pierwszy, zatytułowany „Generalia”, będzie dotyczył przede wszystkim patriotyzmu kardynała Hlonda i jego nauczania o narodzie. Wystąpią w nim między innymi ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz SCHr z referatem „August Hlond – Prymas odzyskiwanej suwerenności”, ks. dr Paweł Jasina SCHr z wystąpieniem o hlondiańskim nauczaniu o narodzie oraz ks. dr Bogusław Kozioł SCHr, który opowie o trosce kardynała Hlonda o polskich emigrantów.
Drugi panel poświęcony będzie działalności prymasa w Drugiej Rzeczypospolitej. Uczestnicy konferencji usłyszą referaty dotyczące między innymi reorganizacji Konferencji Episkopatu Polski w latach 1926–1939, konkordatu z 1925 roku, reformy prawa małżeńskiego z 1928 roku, założenia Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii Zagranicznej oraz działalności Rady Społecznej przy Prymasie Polski Auguście Hlondzie.
W części popołudniowej naukowcy przyjrzą się wojennym losom hierarchy. Panel „W czasie wojny” obejmie wystąpienia dotyczące stanu badań nad losami kardynała Hlonda, jego raportów na temat sytuacji w okupowanej Polsce, relacji z Rządem RP na Uchodźstwie oraz źródeł londyńskich związanych z jego działalnością. W tej części konferencji wystąpią między innymi ks. dr hab. Jarosław Wąsowicz SDB, ks. prof. Tadeusz Lewicki SDB, prof. dr hab. Jan Żaryn oraz ks. dr hab. Sławomir Bylina prof. KUL.
Ostatni panel zostanie poświęcony Polsce po II wojnie światowej, rządzonej przez komunistów. Referenci omówią działalność kardynała Hlonda jako budowniczego struktur Episkopatu Polski po wojnie, organizację struktur kościelnych na Ziemiach Zachodnich i Północnych, stanowisko Stolicy Apostolskiej wobec działalności prymasa w powojennej Polsce oraz miejsce zakonów w koncepcji duszpasterstwa Kościoła katolickiego.
Wśród prelegentów znaleźli się historycy, duchowni i badacze reprezentujący między innymi Instytut Pamięci Narodowej, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Uniwersytet Szczeciński, Katolicki Uniwersytet Lubelski, Akademię Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu oraz środowiska salezjańskie i chrystusowskie. Program przewiduje dyskusje po każdym z paneli, a zakończenie konferencji zaplanowano na godz. 18.20.
Do zapowiedzi wydarzenia dołączono również materiały audio z wypowiedziami dr. hab. Rafała Łatki z Biura Badań Historycznych IPN, prof. UKSW. Dotyczą one działalności prymasa Augusta Hlonda w II RP, jego wojennej emigracji oraz powrotu do Polski w realiach komunistycznych.
Konferencja IPN ma pokazać Augusta Hlonda jako postać ważną nie tylko dla historii Kościoła katolickiego, ale również dla dziejów państwa polskiego w XX wieku. Jego biografia obejmuje czas odbudowy niepodległości, dramat II wojny światowej i pierwsze lata powojennego systemu komunistycznego, dlatego organizatorzy zapowiadają szerokie, wielowątkowe spojrzenie na jego działalność.
Źródło: Instytut Pamięci Narodowej, opracowanie własne.