W nordyckiej mitologii Asgard jest miejscem szczególnym: to siedziba bogów, centrum porządku, który przeciwstawia się chaosowi. Nie powstał jednak z dnia na dzień. Przekazy z Eddy starszej i młodszej opisują jego narodziny jako część większej historii o stworzeniu świata – od pierwotnej pustki, przez narodziny olbrzymów i bogów, aż po zbudowanie warownego miasta w górnych rejonach kosmosu.
Od pustki Ginnungagap do pierwszych istot
Na początku, jak podają mity, nie było ani nieba, ani ziemi, ani morza. Istniała jedynie ogromna, wzburzona pustka – Ginnungagap. Po jednej jej stronie rozciągała się lodowata kraina Niflheim, po drugiej – ognisty Muspell. Gdy zimno i gorąco zaczęły się stykać, z topniejącego lodu wyłoniło się pierwsze żywe stworzenie: olbrzym Ymir, pra-przodek mroźnych olbrzymów, znanych jako mroczne i często wrogie bogom istoty.
Z tej samej kosmicznej wilgoci narodziła się krowa Audhumla, żywiąca Ymira mlekiem. Ona z kolei, liżąc słone lodowe skały, odsłoniła kolejną postać – pierwszego boga imieniem Búri. Búri miał syna Borr’a, a ten związał się z olbrzymką Bestlą. Z ich związku zrodziło się trzech bogów, którzy odegrają kluczową rolę w dalszej historii: Odyn, Wili i Vé.
Zabójstwo Ymira i stworzenie świata
Przekaz jest jednoznaczny: trzej bracia postanowili sprzeciwić się chaoticznej naturze Ymira. Zabijają go, a jego ciało staje się materiałem budulcowym dla nowego, uporządkowanego świata. Z mięsa Ymira powstaje ziemia, z kości – góry, z czaszki – sklepienie nieba. Z krwi formują się morza i jeziora, a z włosów – lasy. Bogowie wyraźnie oddzielają obszar podlegający ich władzy od dzikiej przestrzeni olbrzymów.
Dopiero w tym uporządkowanym kosmosie można mówić o powstaniu poszczególnych światów, z których każdy pełni odrębną funkcję. Midgard przeznaczony zostaje dla ludzi, Jotunheim dla olbrzymów, a wysoko ponad nimi bogowie lokują własną siedzibę – Asgard.
Budowa Asgardu jako twierdzy bogów
Asgard nie jest zwykłym miastem. W mitach jawi się jako ufortyfikowana przestrzeń, położona wysoko w górze, oddzielona od innych światów. Przekazy mówią o murach wzniesionych wokół tej krainy, o bramach strzeżonych przez bogów i o mostach łączących ją z resztą kosmosu.
Kluczową sceną jest historia budowy murów Asgardu. Bogowie, świadomi zagrożenia ze strony olbrzymów, chcą wzmocnić swoje miasto. Według Snorriego Sturlusona, autora Eddy młodszej, pojawia się tajemniczy budowniczy, który oferuje wzniesienie potężnych obwarowań w niezwykle krótkim czasie. W zamian żąda zapłaty w postaci bogini Freji, a także słońca i księżyca.
Bogowie, zbyt pewni siebie, zgadzają się, stawiając warunki, które z początku wydają się niewykonalne. Budowniczy ma pracować tylko z pomocą jednego konia i skończyć przed upływem umówionego terminu. Kiedy jednak okazuje się, że naprawdę jest w stanie dotrzymać słowa, bogowie wpadają w panikę. Ostatecznie Odyn pozwala bogu Loki’emu pokrzyżować plany budowniczego. Loki przybiera postać klaczy, odciąga niezwykłego konia od pracy i uniemożliwia ukończenie murów na czas. Gdy wychodzi na jaw, że budowniczym jest olbrzym, bogowie zabijają go, a prawie ukończone mury pozostają jako obrona Asgardu.
Ta opowieść, przytoczona bez dodatkowych interpretacji, pokazuje, że Asgard od początku jest miejscem powstałym w napięciu i konflikcie – twierdzą budowaną z myślą o nadchodzących zagrożeniach.
Most Bifröst i połączenie światów
W przekazach ważnym elementem powstania Asgardu jest sposób, w jaki łączy się on z resztą kosmosu. Tym łącznikiem jest Bifröst – tęczowy most prowadzący z Midgardu, świata ludzi, do siedziby bogów. To po nim bogowie mają przechodzić każdego dnia, by zebrać się na naradach.
Bifröst opisany jest jako konstrukcja niezwykle piękna, ale też krucha w obliczu ostatecznej zagłady, czyli Ragnaröku. Przekazy wyraźnie zaznaczają, że most ten pewnego dnia runie, gdy armie olbrzymów i potworów ruszą na Asgard. Na potrzeby opisu powstania Asgardu ważne jest jednak to, że bogowie od początku zakładają istnienie takiego połączenia – nie chcą całkowicie odciąć się od innych światów, lecz je kontrolować.
Asgard jako centrum boskiego porządku
Po zbudowaniu murów i ustaleniu połączenia z innymi krainami bogowie porządkują przestrzeń Asgardu. To tutaj powstają ich hale, z których najbardziej znaną jest Valhalla – miejsce przeznaczone dla poległych wojowników. W Asgardzie stoją też inne siedziby poszczególnych bogów, każda o innym charakterze, odzwierciedlającym funkcję swojego właściciela.
Przekazy mówią o spotkaniach bogów na zgromadzeniach, obradach i naradach, podczas których zapadają decyzje dotyczące ludzi, olbrzymów i całego kosmosu. Asgard jest więc nie tylko miastem, ale także politycznym i duchowym centrum wszechświata wyobrażonego przez nordyckich autorów.
Miejsce Asgardu w większej historii
Powstanie Asgardu nie zamyka opowieści. W mitologii nordyckiej od początku obecna jest świadomość, że nawet to potężne miasto nie przetrwa wiecznie. Przepowiednie dotyczące Ragnaröku jasno wskazują, że Asgard zostanie zaatakowany i częściowo zniszczony. Most Bifröst ma runąć pod ciężarem wojsk wroga, a same mury miasta nie zdołają powstrzymać ostatecznej bitwy.
Mimo tego przekazy zachowują konsekwencję: Asgard jest fundamentem boskiego porządku aż do dnia zagłady. Jest miejscem, gdzie bogowie planują, rządzą i przygotowują się na nieunikniony konflikt. Nie jest więc przedstawiany jako idealne, wieczne niebo, ale jako warownia w świecie, w którym wszystko ma swój kres.
Podsumowanie
Według nordyckich źródeł Asgard powstaje jako odpowiedź bogów na chaos i zagrożenie ze strony olbrzymów. Narodziny miasta są częścią większej kosmogonii: od pustki Ginnungagap, przez zabójstwo Ymira i stworzenie świata, aż po zbudowanie ufortyfikowanej siedziby w górnych partiach kosmosu. Mury Asgardu, most Bifröst i hale bogów tworzą obraz miejsca, w którym koncentruje się boska władza i porządek. Trzymając się przekazu mitologicznego, można powiedzieć, że Asgard jest nie tyle „niebem” w nowożytnym rozumieniu, co stolicą bogów – twierdzą w świecie, który z założenia jest kruchy i zmierza ku ostatecznej bitwie.